Sosial şəbəkələrdən yorulan beyinlərə elmi resept - Kitab oxumağın gizli neyrobioloji faydaları
09.06.2026 09:11

Mütəxəssislərin fikrincə, kitab mütaliəsi rəqəmsal platformalardakı sonsuz məlumat axınından və "dofamin tələsi"ndən yorulan insan beyni üçün unikal bir "yenilənmə" imkanı yaradır.

 

Aztibb.az "Science Alert" nəşrinə istinadən yazır ki, ABŞ Kitabxanalar Assosiasiyasının prezidenti Sem Helmikin qeyd edir ki, zövq üçün oxumaq beyin fəaliyyətinin stabilləşməsinə birbaşa kömək edir. Onun qənaətinə görə, mütaliə zamanı beyin gündəlik qayğılardan uzaq, müəyyən bir praktik məqsədə xidmət etməyən neytral məlumatları qəbul edir və bu proses neyronların gərginlikdən çıxaraq dincəlməsinə şərait yaradır.

 

Müasir dövrdə depressiya, xroniki stress və yuxu pozuntularının qlobal miqyasda artdığı bir şəraitdə, alimlər mütaliə vərdişlərinin formalaşdırılmasının tibbi nöqteyi-nəzərdən xüsusilə vacib olduğunu bildirirlər.

London Universitet Kollecinin statistika və epidemiologiya üzrə tədqiqatçısı Cessika Bounun rəhbərlik etdiyi genişmiqyaslı araşdırmalar da oxumaq üçün xüsusi vaxt ayırmağın insan sağlamlığına multidissiplinar faydalarını ortaya qoyur. Neyrobioloji tədqiqatlar göstərir ki, müntəzəm mütaliə prefrontal qabıq fəaliyyətini stimullaşdıraraq söz ehtiyatını zənginləşdirir, ümumi intellektual səviyyəni artırır və yaradıcı təxəyyülü inkişaf etdirir. Böyük Britaniyanın Sasseks Universitetinin (University of Sussex) apardığı araşdırmaya görə, cəmi 6 dəqiqə səssiz kitab oxumaq bədəndəki stress hormonlarının səviyyəsini 68 faizədək azaldır ki, bu da gəzinti və ya musiqi dinləməklə müqayisədə daha sürətli bir relaksasiya effekti deməkdir. Eyni zamanda, Yale Universitetinin 12 illik uzunmüddətli koort tədqiqatı müntəzəm kitab oxuyan şəxslərin erkən ölüm riskinin oxumayanlara nisbətən 20 faiz daha az olduğunu və bu vərdişin insan ömrünü orta hesabla 23 ay uzatdığını müəyyən edib.

Mütaliə, həmçinin neyronlararası əlaqələri gücləndirərək yaşlı insanlarda demensiya və Altsheymer kimi idrak qabiliyyətlərinin zəifləməsi riskini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Axşam saatlarında kağız kitab oxumaq melatonin hormonunun ifrazını nizamlayaraq yuxu keyfiyyətini bərpa edir, stress, narahatlıq və depressiya simptomlarını yüngülləşdirir. Digər tərəfdən, bədii ədəbiyyat oxumaq beynin "güzgü neyronları"nı aktivləşdirərək empati və emosional intellekt hissinin inkişafına kömək edir. Beləliklə, insanlar kitablar vasitəsilə koqnitiv çeviklik qazanaraq özlərinin fiziki olaraq yaşamadığı mürəkkəb həyat təcrübələrini və fərqli baxış bucaqlarını daha rahat dərk edə bilirlər.

Səadət Abdullayeva
Müəllifin digər yazıları
ÇOX OXUNANLAR
Kriminal zəhərlənmələr:mərgümüş və risindən poloniuma və epibatidinə qədər
Qobustan RMX-da patronaj xidmətinin təşkili ilə bağlı təlim keçirilib
Üsküdar Universitetinin bir qrup tələbəsi ATU-da kliniki təcrübə proqramını uğurla başa vurub
Təcili tibbi yardım briqadaları doğuş proseslərini uğurla icra edib
Mərkəzi Gömrük Hospitalında AZDAS İB və DAS Derneğinin nümayəndələri ilə görüş keçirilib
Mərkəzi Gömrük Hospitalının travmatoloqu AZTV-yə müsahibə verib
Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzində “Aplastik anemiya” mövzusunda seminar keçirilib
Doğuş təcili tibbi yardım avtomobilində həyata keçirilib
IV ixtisas qrupu üzrə keçid balları dəyişəcək
Naxçıvanın Dırnıs Kənd Ailə Sağlamlıq Mərkəzində tibbi müayinə aksiyası keçirilib
Yüksək risk, güclü komanda: uğurla həyata keçirilən qeysəriyyə əməliyyatı
ATU ailəsinin üzvü Ramal Təbib oğlu: “İnam nə qədər çoxdursa, məqsəd o qədər yaxındır”
Pirallahı Tibb Mərkəzində oftalmoloji xidmətlərin əlçatanlığı genişləndirilir
Lerik Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında növbəti qanvermə AKSİYASI
AQTA-nın sədri süd və süd məhsullarının emalı zavodunda olu