Sosial şəbəkələrdən yorulan beyinlərə elmi resept - Kitab oxumağın gizli neyrobioloji faydaları
09.06.2026 09:11

Mütəxəssislərin fikrincə, kitab mütaliəsi rəqəmsal platformalardakı sonsuz məlumat axınından və "dofamin tələsi"ndən yorulan insan beyni üçün unikal bir "yenilənmə" imkanı yaradır.

 

Aztibb.az "Science Alert" nəşrinə istinadən yazır ki, ABŞ Kitabxanalar Assosiasiyasının prezidenti Sem Helmikin qeyd edir ki, zövq üçün oxumaq beyin fəaliyyətinin stabilləşməsinə birbaşa kömək edir. Onun qənaətinə görə, mütaliə zamanı beyin gündəlik qayğılardan uzaq, müəyyən bir praktik məqsədə xidmət etməyən neytral məlumatları qəbul edir və bu proses neyronların gərginlikdən çıxaraq dincəlməsinə şərait yaradır.

 

Müasir dövrdə depressiya, xroniki stress və yuxu pozuntularının qlobal miqyasda artdığı bir şəraitdə, alimlər mütaliə vərdişlərinin formalaşdırılmasının tibbi nöqteyi-nəzərdən xüsusilə vacib olduğunu bildirirlər.

London Universitet Kollecinin statistika və epidemiologiya üzrə tədqiqatçısı Cessika Bounun rəhbərlik etdiyi genişmiqyaslı araşdırmalar da oxumaq üçün xüsusi vaxt ayırmağın insan sağlamlığına multidissiplinar faydalarını ortaya qoyur. Neyrobioloji tədqiqatlar göstərir ki, müntəzəm mütaliə prefrontal qabıq fəaliyyətini stimullaşdıraraq söz ehtiyatını zənginləşdirir, ümumi intellektual səviyyəni artırır və yaradıcı təxəyyülü inkişaf etdirir. Böyük Britaniyanın Sasseks Universitetinin (University of Sussex) apardığı araşdırmaya görə, cəmi 6 dəqiqə səssiz kitab oxumaq bədəndəki stress hormonlarının səviyyəsini 68 faizədək azaldır ki, bu da gəzinti və ya musiqi dinləməklə müqayisədə daha sürətli bir relaksasiya effekti deməkdir. Eyni zamanda, Yale Universitetinin 12 illik uzunmüddətli koort tədqiqatı müntəzəm kitab oxuyan şəxslərin erkən ölüm riskinin oxumayanlara nisbətən 20 faiz daha az olduğunu və bu vərdişin insan ömrünü orta hesabla 23 ay uzatdığını müəyyən edib.

Mütaliə, həmçinin neyronlararası əlaqələri gücləndirərək yaşlı insanlarda demensiya və Altsheymer kimi idrak qabiliyyətlərinin zəifləməsi riskini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Axşam saatlarında kağız kitab oxumaq melatonin hormonunun ifrazını nizamlayaraq yuxu keyfiyyətini bərpa edir, stress, narahatlıq və depressiya simptomlarını yüngülləşdirir. Digər tərəfdən, bədii ədəbiyyat oxumaq beynin "güzgü neyronları"nı aktivləşdirərək empati və emosional intellekt hissinin inkişafına kömək edir. Beləliklə, insanlar kitablar vasitəsilə koqnitiv çeviklik qazanaraq özlərinin fiziki olaraq yaşamadığı mürəkkəb həyat təcrübələrini və fərqli baxış bucaqlarını daha rahat dərk edə bilirlər.

Səadət Abdullayeva
Müəllifin digər yazıları
ÇOX OXUNANLAR
Anar Bayramov səhiyyə naziri təyin edilib
TƏBİB Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilib
       Azərbaycanlı həkim beynəlxalq nüfuza malik fəxri ada layiq görülüb             
Teymur Musayev səhiyyə naziri vəzifəsindən azad edilib, Baş nazirin müavini təyin olunub
Cərrah-transplantoloq Kamran Beydullayev - Peşəkar həkimlərimizi tanıyaq! 
İnfarktdan sonra ürəyi zədələnmələrdən qorumağın yolu tapılıb   
 Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının həkim-ginekoloqu beynəlxalq konfransda poster təqdim edib   
Uşaq cərrahı Günel Əmiraslanova Şəki Bonum Medicalda pasiyentləri qəbul edəcək
Tədris Cərrahiyyə Klinikasında laparoskopik sol tərəfli hemikolektomiya əməliyyatı uğurla icra olunub
 ATU-da “III Pediatrik Otorinolarinqologiya” konfransı keçirilib   
 ATU tələbəsi IAC 2026-da ölkəmizi uğurla təmsil edib   
 Mərkəzi Gömrük Hospitalı gələcəyin tibb mütəxəssislərinin yetişdiyi klinik tədris baza   
 Azərbaycan Tibb Universitetinin kollektivi Sumqayıtda məzun şəhidlərin məzarlarını ziyarət edib   
Tədris Cərrahiyyə Klinikasında diz oynağında yaranmış septik artrit səbəbilə cərrahi əməliyyat icra olunub
 Azərbaycan Tibb Universiteti ilə “AzerMDS” arasında əməkdaşlığın yeni mərhələsi başlayır