Sosial şəbəkələrdən yorulan beyinlərə elmi resept - Kitab oxumağın gizli neyrobioloji faydaları
09.06.2026 09:11

Mütəxəssislərin fikrincə, kitab mütaliəsi rəqəmsal platformalardakı sonsuz məlumat axınından və "dofamin tələsi"ndən yorulan insan beyni üçün unikal bir "yenilənmə" imkanı yaradır.

 

Aztibb.az "Science Alert" nəşrinə istinadən yazır ki, ABŞ Kitabxanalar Assosiasiyasının prezidenti Sem Helmikin qeyd edir ki, zövq üçün oxumaq beyin fəaliyyətinin stabilləşməsinə birbaşa kömək edir. Onun qənaətinə görə, mütaliə zamanı beyin gündəlik qayğılardan uzaq, müəyyən bir praktik məqsədə xidmət etməyən neytral məlumatları qəbul edir və bu proses neyronların gərginlikdən çıxaraq dincəlməsinə şərait yaradır.

 

Müasir dövrdə depressiya, xroniki stress və yuxu pozuntularının qlobal miqyasda artdığı bir şəraitdə, alimlər mütaliə vərdişlərinin formalaşdırılmasının tibbi nöqteyi-nəzərdən xüsusilə vacib olduğunu bildirirlər.

London Universitet Kollecinin statistika və epidemiologiya üzrə tədqiqatçısı Cessika Bounun rəhbərlik etdiyi genişmiqyaslı araşdırmalar da oxumaq üçün xüsusi vaxt ayırmağın insan sağlamlığına multidissiplinar faydalarını ortaya qoyur. Neyrobioloji tədqiqatlar göstərir ki, müntəzəm mütaliə prefrontal qabıq fəaliyyətini stimullaşdıraraq söz ehtiyatını zənginləşdirir, ümumi intellektual səviyyəni artırır və yaradıcı təxəyyülü inkişaf etdirir. Böyük Britaniyanın Sasseks Universitetinin (University of Sussex) apardığı araşdırmaya görə, cəmi 6 dəqiqə səssiz kitab oxumaq bədəndəki stress hormonlarının səviyyəsini 68 faizədək azaldır ki, bu da gəzinti və ya musiqi dinləməklə müqayisədə daha sürətli bir relaksasiya effekti deməkdir. Eyni zamanda, Yale Universitetinin 12 illik uzunmüddətli koort tədqiqatı müntəzəm kitab oxuyan şəxslərin erkən ölüm riskinin oxumayanlara nisbətən 20 faiz daha az olduğunu və bu vərdişin insan ömrünü orta hesabla 23 ay uzatdığını müəyyən edib.

Mütaliə, həmçinin neyronlararası əlaqələri gücləndirərək yaşlı insanlarda demensiya və Altsheymer kimi idrak qabiliyyətlərinin zəifləməsi riskini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Axşam saatlarında kağız kitab oxumaq melatonin hormonunun ifrazını nizamlayaraq yuxu keyfiyyətini bərpa edir, stress, narahatlıq və depressiya simptomlarını yüngülləşdirir. Digər tərəfdən, bədii ədəbiyyat oxumaq beynin "güzgü neyronları"nı aktivləşdirərək empati və emosional intellekt hissinin inkişafına kömək edir. Beləliklə, insanlar kitablar vasitəsilə koqnitiv çeviklik qazanaraq özlərinin fiziki olaraq yaşamadığı mürəkkəb həyat təcrübələrini və fərqli baxış bucaqlarını daha rahat dərk edə bilirlər.

Səadət Abdullayeva
Müəllifin digər yazıları
ÇOX OXUNANLAR
AMEA-da akademik Vəli Axundovun 110 illiyi qeyd edilib
Nizami Tibb Mərkəzinin ümumi cərrahı dünyasını dəyişib
Respublika QİÇS-lə Mübarizə Mərkəzi özəl tibb müəssisəsində infeksiyalara yoluxma risklərinin idarə olunması ilə bağlı təlim keçirib
Liv Bona Dea Xəstəxanasının Pediatrik Reanimasiya və İntensiv Terapiya Bölməsinin fəaliyyətə başlamasından 2 il ötür
Azərbaycanlı alim 16 ölkə transplantoloqlarının toplaşdığı beynəlxalq simpoziumda iki məruzə ilə çıxış edib
 Tədris Cərrahiyyə Klinikasında boyunun orta kistası uğurla əməliyyat olunub   
 Şəki Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında növbəti qanvermə aksiyası    
Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Elmi Şurasının iclasında bir sıra məsələlər müzakirə edilib
Azərbaycan Pediatrlar Assosiasiyası xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar üçün növbəti sosial-mədəni və tibbi aksiya həyata keçirib
Şamaxı Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının mütəxəssisləri tərəfindən loqoped xidməti təşkil olunub
Həmkarımızın psixoloji tükəndiyini necə anlayaq?
“Azərbaycan dili” (ingilis qrupları üçün) dərsliyi işıq üzü görüb
Bakı Sağlamlıq Mərkəzinin həkimləri beynəlxalq konfransda təmsil olunublar
 Dövlət Gömrük Komitəsinin nümayəndəsi EAPCCT-nin 46-cı Beynəlxalq Konqresində iştirak edib   
 Tərtər RMX tərəfindən hərəkət məhdudiyyətli uşaqların icbari dispanserizasiyası həyata keçirilir