Texnoloji yardım hansı məqamda dəstək vasitəsindən asılılığa, hətta maneəyə çevrilir?

İnsan beyni ilə süni intellekt çat-botları arasındakı münasibətləri araşdıran son elmi tədqiqatların mərkəzində məhz bu sual dayanır. İndiyə qədər əldə olunan nəticələr göstərir ki, düşünmə yükünü azaltmaq üçün süni intellektə həddindən artıq güvənmək insanın öz zehni qabiliyyətlərini zəiflədə bilər.

Aztibb.az "Time" portalında dərc edilən bir araşdırmaya diqqət çəkib:

ABŞ və Böyük Britaniyadan olan alimlər müəyyən ediblər ki, insanlar riyaziyyat və ya mətn anlama tapşırıqlarını həll etmək üçün cəmi 10 dəqiqə süni intellektdən istifadə etdikdə, sonradan eyni tip tapşırıqları yardım olmadan yerinə yetirməkdə daha zəif nəticə göstərirlər.

Süni intellektdən dəstək alan iştirakçılar nəinki yardım almayan qrupla müqayisədə daha zəif nəticə göstəriblər, həm də çətin tapşırıqlardan daha tez imtina ediblər.

Tədqiqat müəlliflərinin sözlərinə görə, araşdırma “səbəb-nəticə sübutu” təqdim edir: süni intellektə güvənmək insanın dözümlülüyünü azaldır və yardım olmadan fəaliyyət qabiliyyətini zəiflədir.

“İnsanlar sadəcə tapşırıqları daha pis yerinə yetirmirlər, onlar ümumiyyətlə cəhd göstərməyi dayandırırlar”, — deyə müəlliflər bildiriblər. Onların fikrincə, bu qısamüddətli təsirlər uzunmüddətli istifadədə də davam edərsə, mövcud süni intellekt sistemləri dəstəkləməli olduqları insan qabiliyyətlərini zəiflətmək riski yarada bilər.

Süni intellektdən düzgün istifadə necə olmalıdır?

Bəzi alimlər süni intellektin təsirlərini nəzəri baxımdan araşdırdığı halda, digər mütəxəssislər insanların artıq real həyatda bu texnologiyadan necə istifadə etdiklərinin daha narahatedici mənzərə yaratdığını düşünürlər.

SBS Swiss Business School-un professoru Maykl Gerlix yeni nəşr olunan “The Convenience Trap” kitabında qeyd edir ki, həm universitet tələbələri, həm də biznes sahəsində təlim keçdiyi mütəxəssislər artıq “hər şey üçün” süni intellekt çat-botlarına müraciət edirlər.

Gerlix bildirir ki, bu, əvvəlki texnologiyalardan fərqli bir “zehni yük ötürülməsi” formasıdır. Əvvəllər internet axtarış sistemləri istifadəçiyə müxtəlif və bəzən qeyri-dəqiq məlumatlar təqdim edir, insan isə həmin məlumatları özü analiz edib nəticə çıxarmalı olurdu.

Lakin müasir generativ süni intellekt sistemləri bu işi tam şəkildə istifadəçinin əvəzinə görür.

“Bu xüsusiyyət generativ süni intellekti digər informasiya texnologiyalarından fərqləndirir”, — deyə Gerlix vurğulayır.

Onun fikrincə, bu vəziyyət “süni intellektə etibar spiralı” adlandırdığı prosesi yaradır:

“Süni intellektdən nə qədər çox istifadə edirəmsə, ona bir o qədər çox güvənirəm. Ona nə qədər çox güvənirəmsə, işlərimi bir o qədər ona həvalə edirəm. Nəticədə isə zaman keçdikcə onun verdiyi məlumatlara qarşı tənqidi yanaşma qabiliyyətim azalır.”