Görkəmli cərrah-alim, ictimai xadimi Mustafa bəy Ağabəy oğlu Topçubaşov 1895-ci ildə Qərbi Azərbaycanın Göygümbəd kəndində anadan olub.

 

M.A.Topçubaşov 1904-cü ildə ibtidai təhsilini başa vurub gimnaziyaya daxil olub, 1914-cü ildə gimnaziyanı bitirdikdən sonra isə Kiyevdə Tibb Universitetinə qəbul olunub.

1919-cu ildə tibb təhsilini başa vuran gənc həkim Naxçıvan və Bakı xəstəxanalarında cərrahlıq edib, Bakı Universitetinin Tibb fakültəsinin cərrahlıq klinikasında ordinator və assistent kimi çalışıb.

 

O, 1930-cu ildə “Malyariya mənşəli splenomeqaliyanın klinikası, patologiyası və cərrahi müalicəsi” mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə edib, bu işin elmi əhəmiyyətinə görə Mustafa bəy Topçubaşova professor adı verilib və alim Azərbaycan Tibb Universitetinin Cərrahiyyə kafedrasının müdiri seçilərək ömrünün sonuna qədər həmin vəzifəni icra edib.

 

Mustafa bəy Topçubaşov 1937-ci ildə dünya anesteziologiya elmi tarixində ilk dəfə olaraq orijinal keyitmə üsulunu – inyeksion efir-yağ narkozunu – analgeziya üsulunu kəşf edib. Bu metod sadəliyinə, hazırlanma və tətbiq texnikasının asanlığına, inhalyasion narkoz zamanı rast gəlinən bir sıra mənfi halların (dərin narkoz yuxusu, qanda narkotik maddələrin yüksək konsentrasiyada toplanması və s.) aradan qaldırılmasına imkan verdiyinə görə geniş tətbiq edilib.

 

1964-cü ildə M.Topçubaşov tibb elminin inkişafındakı, xüsusilə analgezin inyeksiya üsulunun işlənib hazırlanmasındakı xidmətlərinə görə A.V.Vişnevski adına xatirə medalı ilə təltif olunub. Həmçinin Azərbaycanın Əməkdar elm xadimi, “Stalin” mükafatı Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, dörd “Lenin” ordeni, Qırmızı Əmək Bayrağı, “Şərəf nişanı” ordenləri, Böyük Vətən müharibəsində göstərdiyi şücaətlərə görə orden və medallarla, Bolqarıstanın III dərəcəli “Kirill və Mefodiy” ordeni və digər bir çox mükafatlarla təltif olunub.

 

Alim 1947-1949-cu illərdə Eksperimental Tibb İnstitutuna rəhbərlik edib, 1951-ci ildən ömrünün sonuna qədər isə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının vitse-prezidenti vəzifəsində işləyib.

 

O, 200 elmi əsərin, 8 monoqrafiyanın, çoxlu sayda elmi toplunun, Azərbaycan dilində 5 cildlik cərrahlığa dair dərsliyin müəllifidir.

 

M.Topçubaşov 62 illik əmək fəaliyyəti dövründə 100 minə yaxın uğurlu cərrahiyyə əməliyyatı aparıb. Onun rəhbərliyi altında 35 namizədlik və doktorluq dissertasiyası müdafiə edilib.

 

O, Bolqarıstan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Ümumdünya Cərrahlar Assosiasiyasının üzvü, Ümumittifaq Cərrahlar Cəmiyyətinin üzvü, Vişnevski adına Cərrahlar Cəmiyyətinin fəxri üzvü, "Böyük tibb ensiklopediyası"nın redaktorlarından biri, "Abdominal cərrahiyyə" jurnalının redaktoru olub.

 

M.Topçubaşov 1955-59-cu və 1967-71-ci illərdə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin sədri olub, I-X çağırışlarda Respublika Ali Sovetinə deputat seçilib.

 

Azərbaycanda tibb təhsili və səhiyyənin təşkilatçısı, respublikada cərrahlıq elmi məktəbinin banilərindən biri olan Mustafa bəy Topçubaşov 1981-ci il noyabr ayının 20-də Bakı şəhərində vəfat edib, Fəxri xiyabanda dəfn olunub.