Cənubi Koreya alimləri gözün torlu qişasının (retinanın) zədələnmədən sonra özünü yeniləməsinə imkan verə biləcək yeni molekulyar mexanizm aşkar ediblər. Tədqiqatın nəticələri gələcəkdə torlu qişanın degenerativ xəstəlikləri nəticəsində yaranan görmə itkisinin müalicəsi üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Aztibb.az "Nature Communications" nəşrinə istinadən xəbər verir ki, tədqiqatçılar retinanın bərpasını normal şəraitdə məhdudlaşdıran PROX1 adlı zülalın fəaliyyətini bloklamaqla məməlilərdə uzunmüddətli regenerasiya prosesini stimullaşdırmağa nail olublar.
Araşdırmada əsas diqqət retinada yerləşən və Müller qliyası adlanan dəstəkləyici hüceyrələrə yönəldilib. Bu hüceyrələr normal şəraitdə torlu qişanın strukturunu qoruyur, neyronların fəaliyyətini dəstəkləyir və toxumanın normal işləməsində mühüm rol oynayır.
Alimlər müəyyən ediblər ki, retina zədələndikdən sonra Müller qliyası hüceyrələrində PROX1 zülalının miqdarı artır. Bu zülal hüceyrələrin yenidən proqramlaşdırılaraq yeni sinir hüceyrələri yaratmasına mane olur. PROX1-in bloklanması isə həmin hüceyrələrin funksiyasını dəyişərək retinanın bərpasında iştirak etməsinə şərait yaradır.
Təcrübələr retinitis pigmentosa adlanan irsi göz xəstəliyi olan siçanlar üzərində aparılıb. Bu xəstəlik torlu qişadakı işığa həssas fotoreseptor hüceyrələrin tədricən məhv olması ilə xarakterizə olunur və proqressiv görmə itkisinə, ağır hallarda isə korluğa səbəb ola bilər.
Tədqiqat zamanı PROX1 zülalının bloklanması nəticəsində Müller qliyası hüceyrələri yeni sinir hüceyrələrinin yaranmasına kömək edib. Əldə olunan bərpa effekti ən azı altı ay müddətində qorunub. Bu nəticə məməlilərdə torlu qişanın regenerasiyasının molekulyar səviyyədə idarə oluna biləcəyini göstərir.
İnsanlar da daxil olmaqla, məməlilərin əksəriyyəti retina neyronlarını zədələnmədən sonra təbii şəkildə yeniləmək qabiliyyətinə malik deyil. Halbuki zebra balığı kimi bəzi canlılarda Müller qliyası hüceyrələri yenidən proqramlaşdırılaraq itirilmiş retina neyronlarının əvəzlənməsində iştirak edə bilir. Yeni tədqiqat bu təbii mexanizmin məməlilərdə də aktivləşdirilməsinin mümkünlüyünə dair elmi əsaslar təqdim edir.
Alimlərin fikrincə, bu yanaşma yalnız retinitis pigmentosa deyil, həmçinin yaşla əlaqəli makula degenerasiyası kimi görmə itkisinə səbəb olan xəstəliklərin müalicəsi üçün də perspektivli ola bilər.
Bununla belə, mühüm məqam ondan ibarətdir ki, tədqiqat hələlik yalnız siçanlar üzərində aparılıb. PROX1 zülalının bloklanmasının insanlarda eyni nəticəni verəcəyi, təhlükəsizliyi və uzunmüddətli təsiri hələ sübut olunmayıb. Buna görə də bu kəşfi hazırda korluğun müalicəsi kimi deyil, gələcək regenerativ oftalmologiya üçün ümidverici elmi istiqamət kimi qiymətləndirmək daha doğrudur.

