Alimlər insanın genetik kodunda uzun müddət diqqətdən kənarda qalan və orqanizmdə gözlənilməz funksiyalar yerinə yetirə bilən DNT ardıcıllıqları aşkar ediblər.
Aztibb.az "Scinecefocus" nəşrinə istinadən yazır ki, “Qaranlıq DNT” adlandırılan bu genetik hissələr əvvəllər funksiyasız hesab edilən genomun böyük bölümündə yerləşir. Tədqiqatlar göstərir ki, həmin sahələr kiçik zülalların yaranması üçün məlumat daşıya və hüceyrələrin fəaliyyətində mühüm rol oynaya bilər.
Kanadanın Şerbruk Universitetinin biokimyaçısı, doktor Mari Brunet bildirir ki, DNT-nin necə işlədiyi barədə hələ tam başa düşülməyən çoxsaylı məqamlar var.
İnsan genomunun təxminən 3 milyard genetik “hərfindən” cəmi 20 minə yaxın hissəsinin zülal kodlaşdırdığı məlumdur. Bu isə genomun təxminən 99 faizinin əvvəllər funksiyasız və ya “funksiyası olmayan DNT” kimi qiymətləndirilməsinə səbəb olmuşdu. Lakin son araşdırmalar həmin yanaşmanın doğru olmadığını göstərir.
Məsələn, 2001-ci ildə yapon alimləri cəmi 24 amin turşusundan ibarət olan “humanin” adlı kiçik zülalın yaranmasını təmin edən gen aşkarlayıblar. Daha sonra alimlər adi genlərin daxilində yerləşən başqa kiçik genlər də müəyyən ediblər.
Brunetin araşdırmalarından biri göstərib ki, FUS adlı böyük genin daxilində əvvəllər məlum olmayan ikinci, daha kiçik gen yerləşir. Bu gen tamamilə fərqli zülalın yaranmasına səbəb olur. Beləliklə, eyni DNT sahəsi iki ayrı zülalın istehsalı üçün məlumat daşıya bilər.
Bu nəticə biologiyada uzun illər qəbul edilən “bir gen – bir zülal” yanaşmasına yenidən baxılmasını tələb edir. Alimlər hesab edirlər ki, insan genomu əvvəl düşünüləndən daha çox məlumat daşıya və 20 min genlə məhdudlaşmayan çoxsaylı zülalların yaranmasını təmin edə bilər.
Tədqiqatçılar “qaranlıq DNT”nin xərçəng və Alzheimer xəstəliyi kimi xəstəliklərin mexanizmlərinin öyrənilməsində yeni imkanlar yarada biləcəyini bildirirlər. Bu istiqamətdə əldə olunan nəticələr əsasında yeni müalicə yanaşmaları artıq sınaqdan keçirilir.
Niderlanddakı Prinses Máxima Uşaq Onkologiyası Mərkəzinin tədqiqatçısı Sebastiaan van Heesch isə bu sahədəki kəşflərin biologiya üzrə mövcud təsəvvürləri dəyişdirə biləcəyini və gələcəkdə dərsliklərin yenidən yazılmasına səbəb ola biləcəyini düşünür.
“Qaranlıq DNT” ilə bağlı araşdırmalar hələ ilkin mərhələdədir. Alimlərin qarşısında duran əsas suallar bu gizli genetik ardıcıllıqların sayının nə qədər olduğu və onların orqanizmdə hansı funksiyaları yerinə yetirdiyidir. Bununla belə, yeni tapıntılar xərçəng də daxil olmaqla bir sıra xəstəliklərin öyrənilməsi və gələcək müalicə üsullarının hazırlanması üçün yeni istiqamət aça bilər.
