Oositlərin kriokonservasiyası yumurtahüceyrələrini qoruyub saxlamağa və illər sonra onlardan istifadə etməyə imkan verir. Lakin bu prosedur gələcəkdə hamiləliyin baş verəcəyinə zəmanət vermir.
Aztibb.az xəbər verir ki, texnologiyanın xüsusiyyətləri və hansı hallarda onun məqsədəuyğun ola biləcəyi barədə "Life" portalına tibb üzrə fəlsəfə doktoru Lyudmila Qriqorenko danışıb.
“Müasir tibb yaxın vaxtlara qədər fantastika kimi görünən bir şeyi mümkün edib, yumurta hüceyrələrini dondurmaq və illər sonra onlardan istifadə etmək. Buna görə də oositlərin kriokonservasiyası bəzən reproduktiv planları "analığı təxirə salmağın" bir yolu kimi qiymətləndirilir”, – deyə Lyudmila Qriqorenko bildirib.
Bununla belə, həkimin sözlərinə görə, bu proseduru tam mənada “fertilliyin dondurulması” adlandırmaq düzgün deyil. Yumurta hüceyrələrini qorumaq mümkündür, lakin onların gələcəkdə istifadəsi hamiləliyin baş verəcəyinə zəmanət vermir.
Oositlərin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, yaş artdıqca onların təkcə sayı deyil, keyfiyyəti də dəyişir. Kriokonservasiya hüceyrələri əldə edildikləri yaşda qoruyub saxlamağa imkan verir. Lakin bu, dondurulmuş hər yumurtahüceyrəsinin gələcəkdə embriona çevriləcəyi və hamiləliklə nəticələnəcəyi demək deyil.
Yaş artdıqca yumurtalıq ehtiyatı azalır, oositlərdə xromosom pozuntularının yaranma ehtimalı isə artır. Buna görə potensial baxımdan daha gənc yaşda əldə edilən oositlərin qorunub saxlanılması daha məqsədəuyğun ola bilər.
Bununla yanaşı, bütün qadınların kriokonservasiya barədə düşünməli olduğu universal yaş həddi yoxdur. Qərar reproduktiv planlardan, yaşdan, yumurtalıqların vəziyyətindən, tibbi göstərişlərdən və digər amillərdən asılıdır.
Məsələn, hazırda hamiləlik planlaşdırmayan, lakin gələcəkdə uşaq sahibi olmaq istəyən qadınlar yumurta hüceyrələrinin dondurulmasını nəzərdən keçirə bilərlər. Bu məsələ yumurtalıqlara zərər verə biləcək müalicə, o cümlədən bəzi xərçəng əleyhinə terapiya növləri almalı olan pasiyentlər üçün xüsusilə aktual ola bilər.
Prosedurdan əvvəl qadın tibbi müayinədən keçir. Zərurət olduqda yumurtalıqların hormonal stimulyasiyası aparılır. Bunun məqsədi bir neçə yetişmiş yumurta hüceyrəsi əldə etməkdir. Daha sonra hüceyrələr götürülür və kriokonservasiya edilir.
Bununla belə, dondurulmuş bir yumurta hüceyrəsinin gələcəkdə bir hamiləliyə bərabər olduğu barədə geniş yayılmış fikir yanlışdır. Hər hüceyrə bütün mərhələləri uğurla keçmir, hər yumurta hüceyrəsi mayalanmır, əldə olunan hər embrion transfer üçün uyğun mərhələyə qədər inkişaf etmir və hər embrion transferi də hamiləliklə nəticələnmir.
“Yumurta hüceyrələrinin sayı əhəmiyyətlidir, lakin uşağın doğulacağına zəmanət verən universal bir rəqəm göstərmək mümkün deyil. Qadın dondurma zamanı nə qədər gənc olarsa, orta hesabla əldə edilən oositlərin reproduktiv potensialı bir o qədər yüksək olur. Bununla belə, fərdi proqnoz konkret vəziyyətdən asılıdır”, – deyə Qriqorenko izah edib.
Dondurulmuş yumurta hüceyrələri gələcək hamiləliklə bağlı bütün risklərdən də qorunmağa imkan vermir. Hamiləlik daha gec yaşda baş verərsə, qadının həmin vaxtkı yaşı onun sağlamlığı və hamiləliyin gedişi üçün yenə də əhəmiyyətli amil olaraq qalır.
Bu səbəbdən kriokonservasiyanı “yaşlanmadan sığorta” kimi qəbul etmək düzgün deyil. Daha çox, bu prosedur reproduktiv materialı həyatın daha erkən mərhələsində qoruyub saxlamaq və gələcəkdə ondan istifadə etmək imkanı yaradır.
Mütəxəssis qərarın yalnız reklam və ya qorxu təsiri altında qəbul edilməməsini də tövsiyə edir. Qadın yumurta hüceyrələrinin dondurulmasını nəzərdən keçirirsə, reproduktoloqla fərdi proqnozunu müzakirə etməsi məqsədəuyğundur. Burada yumurtalıq ehtiyatı, yaş, hamiləliyin planlaşdırılan müddətə təxirə salınması və mümkün alternativlər nəzərə alınmalıdır.
“Qərarın yalnız reklam və ya qorxu təsiri altında qəbul edilməməsi də vacibdir. Qadın yumurta hüceyrələrinin dondurulmasını nəzərdən keçirirsə, reproduktoloqla fərdi proqnozunu, o cümlədən yumurtalıq ehtiyatını, yaşını, hamiləliyin nə qədər müddətə təxirə salınacağını və mümkün alternativləri müzakirə etməsi məqsədəuyğundur”, – deyə Qriqorenko vurğulayıb.
Hamiləliyə hazırlıq yalnız ümumi sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsini deyil, mümkün genetik risklərin də araşdırılmasını əhatə edir. Genetik həkimlər mayalanmadan əvvəl bir sıra mühüm göstəricilərə diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər.
