Qaraciyərlə bağlı problemlər yalnız alkoqol istifadəsi ilə əlaqəli deyil. Artıq çəki, balanssız qidalanma, infeksiyalar və dərmanların nəzarətsiz qəbulu da bu orqana zərər verə bilər.
Aztibb.az "Life" portalına istinadən yazır ki, bu barədə qastroenteroloq Şota Kalandiya bildirib.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, qaraciyər orqanizmdə bir sıra mühüm proseslərdə iştirak edir. O, zəhərli maddələri zərərsizləşdirir, qan laxtalanma faktorları da daxil olmaqla zülallar sintez edir, öd ifraz edir, həmçinin bəzi vitaminlərin, dəmirin və qlikogenin ehtiyatını saxlayır. Bununla belə, qaraciyərin özünü bərpa etmək qabiliyyətinin də müəyyən həddi var.
“Qaraciyərə yalnız alkoqol deyil, artıq çəki, balanssız qidalanma, infeksiyalar və dərmanların nəzarətsiz qəbulu da zərər verə bilər. Bu orqanın özünü bərpa etmək qabiliyyəti yüksəkdir, lakin onun imkanları sonsuz deyil”, – deyə Şota Kalandiya vurğulayıb.
Həkim qaraciyər xəstəliklərinin əsas risk faktorlarından biri kimi artıq çəkini göstərib. Piylənmə zamanı qaraciyər hüceyrələrində yağ toplana və piylənmə ilə əlaqəli qaraciyər xəstəliyinin inkişafına səbəb ola bilər. Bəzi insanlarda bu proses iltihabla müşayiət olunur və zamanla sağlam qaraciyər toxumasının çapıq toxuması ilə əvəzlənməsinə gətirib çıxarır. Proses uzun müddət davam etdikdə sirroz inkişaf edə bilər.
Qaraciyərin vəziyyətinə qidalanma da təsir göstərir. Həddindən artıq kalori, şirin içkilər və tərkibində əlavə şəkər, o cümlədən fruktoza olan məhsullar qaraciyərdə yağ toplanmasını sürətləndirə bilər. Burada söhbət əsasən qazlı və şəkərli içkilərdən, şərbətlərdən və şirniyyatlardan gedir. Bu, bütöv meyvələrdən imtina edilməsinin vacibliyi demək deyil. Doymuş və trans yağların həddindən artıq qəbulu da maddələr mübadiləsinə və ürək-damar sisteminə mənfi təsir göstərə bilər.
Dərmanlar və bioloji aktiv qida əlavələri də qaraciyər üçün risk yarada bilər. Bəzi antibiotiklər, ağrıkəsicilər və digər preparatlar arzuolunmaz reaksiyalara səbəb ola bilər. Hətta parasetamolun dozasının aşılması ağır qaraciyər zədələnməsinə gətirib çıxara bilər. Eyni təsiredici maddəni ehtiva edən bir neçə preparatın eyni vaxtda qəbulu zamanı da risk artır. Bioloji aktiv qida əlavələri və yüksək dozada vitaminlərin istifadəsi də onların tərkibinin “təbii” və ya faydalı hesab edilməsinə görə avtomatik olaraq təhlükəsiz sayılmamalıdır.
“Bununla belə, həkim tərəfindən təyin olunmuş müalicəni özbaşına dayandırmaq olmaz. Mümkün risklər və analizlərə nəzarətin zəruriliyi həkimlə müzakirə edilməlidir”, – deyə qastroenteroloq bildirib.
Digər risk faktorlarından biri də alkoqoldur. İnsan nə qədər çox və uzun müddət alkoqol qəbul edirsə, alkoqolla əlaqəli qaraciyər xəstəliyinin inkişaf ehtimalı bir o qədər artır. Bu xəstəlik qaraciyərdə yağ toplanması, iltihab və sirrozla müşayiət oluna bilər. Bununla yanaşı, hər bir insan üçün qaraciyərə mütləq zərər verməyəcəyinə zəmanət verən universal alkoqol dozası mövcud deyil.
Bağırsaqların vəziyyəti də qaraciyərin fəaliyyəti ilə əlaqəlidir. Bağırsaqlardan müxtəlif maddələr qapı venası sistemi vasitəsilə qaraciyərə daxil olur. Bağırsaq baryerinin pozulması və mikrobiotadakı dəyişikliklər iltihabi proseslərdə rol oynaya bilər. Bununla belə, qaraciyər xəstəliklərini yalnız “bakteriyaların həddindən artıq çoxalması” ilə izah etmək və özbaşına antibiotik qəbul etmək düzgün deyil.
Bəzi parazitlər də qaraciyər və öd yollarını zədələyə bilər. Məsələn, exinokokk qaraciyərdə kistaların yaranmasına, opistorxlar öd yollarının iltihabına səbəb ola bilər. Askaridlər isə öd yollarına daxil olduqda ödün axmasını poza bilər.
Bəzi narkotik maddələrin qəbulu və ya zəhərli göbələklərlə zəhərlənmə də qaraciyərin ağır zədələnməsinə səbəb ola bilər. Sonuncu halda kəskin qaraciyər çatışmazlığının inkişaf riski mövcuddur. Belə zəhərlənmədən şübhələnildikdə, ilkin mərhələdə əlamətlər zəif görünsə belə, təcili tibbi yardım üçün müraciət etmək lazımdır.
