Qara ölüm Avropada tauna son qoymayıb. Qədim DNT üzərində aparılan yeni tədqiqatlar göstərir ki, "Yersinia pestis" bakteriyası ilk pandemiyadan sonra 350 ildən artıq müddət ərzində müxtəlif dalğalarla yenidən Avropaya qayıdıb.
Aztibb.az xəbər verir ki, bununla bağlı tədqiqatın nəticələri "Proceedings of the National Academy of Sciences" jurnalında dərc olunub.
Tartu Universitetinin və onun tərəfdaş qurumlarının tədqiqatçıları Avropanın 11 arxeoloji abidəsindən əldə edilmiş 26 taun genomunu araşdırıblar. Nümunələr Estoniya, Rusiya, İngiltərə, Niderland və İsveçrədən götürülüb. Onlar 1349–1710-cu illərə aid olmaqla, taun pandemiyasının İkinci pandemiya kimi tanınan uzun dövrünün böyük hissəsini əhatə edir.
Tədqiqatçılar həmçinin daha əvvəl dərc olunmuş 64 genomu yenidən qiymətləndiriblər. Beləliklə, araşdırmada ümumilikdə XIV–XVIII əsrlərə aid taunla əlaqəli 75 genom təhlil olunub.
Nəticələr taunun Avropada yayılmasının əvvəlkindən daha mürəkkəb mənzərəsini ortaya qoyub. Qara ölümdən sonra xəstəliyin bir ərazidə davamlı şəkildə qalması əvəzinə, "Yersinia pestis" bakteriyasının müxtəlif genetik ştammları zaman keçdikcə yeni bölgələrdə meydana çıxıb. Məsələn, Estoniya XIV əsrin sonlarından başlayaraq taun infeksiyasının dəfələrlə gətirilməsi ilə üzləşib.
Tədqiqat 1450–1500-cü illər arasında taun törədicisinin müxtəlif genetik xətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə yayıldığını da göstərib. Bu dövrdə "Yersinia pestis" üç əsas şaxəyə ayrılıb. Həmin xətlərdən bəziləri vəhşi gəmiricilərin yeni populyasiyalarına keçərək infeksiyanın uzunmüddətli təbii rezervuarlarını formalaşdırmış ola bilər.
İqlim dəyişiklikləri də bu prosesə təsir göstərmiş ola bilər. Tədqiqatçılar mümkün amillərdən biri kimi İntibah dövründə baş vermiş Böyük quraqlığı göstərirlər. Müasir tədqiqatlar da iqlim şəraiti ilə "Yersinia pestis" bakteriyasının təbii daşıyıcıları olan vəhşi gəmiricilər arasında taun epidemiyalarının baş verməsi arasında əlaqənin olduğunu göstərir.
Araşdırmanın əsas yeniliklərindən biri qədim taun genomlarının tarixləndirilməsi üçün yeni metodun tətbiq edilməsidir. Bu günədək belə genomların əksəriyyətinin yaşını müəyyənləşdirmək üçün radiokarbon üsulundan istifadə olunub. Lakin bu üsulla əldə edilən tarixlər çox vaxt 100 ildən artıq zaman intervalını əhatə edir və nəticədə həmin genomları konkret tarixi epidemiyalarla əlaqələndirmək çətinləşir.
Tədqiqatçılar "filogenetik əsaslı radiokarbon modelləşdirmə" (PhIRM) adlandırdıqları yeni metod hazırlayıblar. Bu yanaşma radiokarbon tarixləndirməsini "Yersinia pestis" bakteriyasının təkamül ağacından əldə edilən xronoloji məlumatlarla birləşdirir.
Bu üsul bir çox genom üçün daha dar və dəqiq zaman aralığı müəyyənləşdirməyə imkan verir. Dəqiqləşdirilmiş tarixlər genetik məlumatları salnaməçilərin qeydə aldığı taun epidemiyaları ilə əlaqələndirməyə kömək edib.
Tədqiqat qrupu bu metoddan istifadə edərək təhlil olunmuş 75 genomun hamısını mümkün tarixi epidemiya ocaqları ilə müqayisə edib. Bəzi hallarda analiz müxtəlif ərazilərdən və ya ayrı-ayrı tədqiqatlardan əldə edilmiş genomların genetik baxımdan eyni olduğunu da göstərib. Bu isə bəzi taun epidemiyalarının məlum olan ən kiçik coğrafi yayılma arealını müəyyənləşdirməyə imkan verib.
Nəticələr insanların yerdəyişməsinin taunun yayılmasına təsirini də ortaya qoyur. Yeni genetik məlumatlar bir sıra epidemiyaları Avropada baş vermiş böyük hərbi münaqişələrlə əlaqələndirir. Bunlara 1618–1648-ci illərdə baş vermiş Otuzillik müharibə və təxminən 1700–1721-ci illəri əhatə edən Böyük Şimal müharibəsi daxildir.
