Uzunmüddətli, gizli iltihab ürəyin strukturunda illərlə nəzərə çarpmadan davam edən dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər. Araşdırmaya görə, qanda iltihab göstəricisi ən yüksək olan insanlarda ciddi ürək-damar hadisələri riski göstəricisi ən aşağı olanlarla müqayisədə 43 faiz yüksək olub.
Aztibb.az "İzvestiya" nəşrinə istinadən yazır ki, iltihab orqanizmin infeksiya və zədələnmələrə qarşı təbii müdafiə reaksiyasıdır. Lakin immun sisteminin uzun müddət aktiv vəziyyətdə qalması xroniki iltihaba səbəb ola bilər. Belə iltihab yüksək hərarət, ağrı və digər aşkar əlamətlər olmadan da davam edə bilər.
Britaniyanın Tibb Elmləri üzrə Tədqiqat Şurasının laboratoriyası və London İmperial Kollecinin alimləri xroniki iltihabın ürəyin quruluşu, infarkt, insult və ürək çatışmazlığı ilə əlaqəsini araşdırıblar. Tədqiqatda UK Biobank məlumatlarından istifadə olunub. Əsas nümunəyə 40-69 yaş arasında olan 488 079 nəfər daxil edilib və iştirakçılar orta hesabla 15 ildən çox izlənilib.
Gizli iltihab necə ölçülüb?
Alimlər qanda uzunmüddətli iltihabı qiymətləndirmək üçün GlycA göstəricisindən istifadə ediblər. Bu, ayrı-ayrı bir zülal deyil, immun sisteminin aktivləşməsi zamanı səviyyəsi dəyişən bir neçə zülalın ümumi göstəricisidir. GlycA digər bəzi markerlərlə müqayisədə daha sabit hesab olunur və qısamüddətli deyil, davamlı iltihabı əks etdirə bilər.
Ürəkdə hansı dəyişikliklər aşkarlanıb?
MRT və elektrokardioqrafiya nəticələri təxminən 70 809 iştirakçı üzrə təhlil edilib. GlycA səviyyəsi yüksək olan insanlarda ürək boşluqlarının həcmi daha kiçik, ürək divarları isə nisbətən qalın olub. Ürəyin hər yığılmada xaric etdiyi qanın həcminin azalması və diastolik funksiyanın, yəni ürəyin boşalaraq qanla dolma qabiliyyətinin pozulması əlamətləri də aşkarlanıb.
Bu dəyişikliklər mütləq ürək çatışmazlığının inkişaf edəcəyi anlamına gəlmir. Lakin qalınlaşmış ürək divarları, kiçik ürək boşluqları və qanla dolmanın pozulması ürəyin əlverişsiz struktur dəyişiklikləri kimi qiymətləndirilir və simptomlardan xeyli əvvəl meydana çıxa bilər.
İnfarkt və insult riski nə qədər artıb?
İştirakçılar GlycA səviyyəsinə görə beş qrupa bölünüb. Ən yüksək göstəricilərə malik qrupda infarkt, insult, ürək çatışmazlığı, ürək dayanması və ürək-damar xəstəliyindən ölüm kimi ciddi hadisələrin riski ən aşağı göstəricili qrupla müqayisədə 43 faiz yüksək olub. Bu, nisbi risk göstəricisidir və GlycA səviyyəsi yüksək olan insanların 43 faizində infarkt və ya insult baş verdiyi anlamına gəlmir.
Tədqiqat müşahidə xarakterli olduğundan, yüksək GlycA səviyyəsinin aşkarlanan ürək dəyişikliklərinə birbaşa səbəb olduğunu sübut etmir.
Stress, siqaret və artıq yağ toxuması
Alimlər 169 xarici amili və bədən quruluşunun səkkiz göstəricisini də təhlil ediblər. Yüksək iltihab səviyyəsi ilə ən güclü əlaqə bədənin gövdə nahiyəsində yağ toxumasının çoxluğu, siqaret çəkmə, psixoloji gərginlik və əlverişsiz sosial-iqtisadi vəziyyət arasında müəyyənləşdirilib.
Sosial-iqtisadi şərait də dolayı yolla iltihaba təsir göstərə bilər. Qidalanmanın keyfiyyəti, tibbi yardıma çıxış, fiziki aktivlik, yuxu, ətraf mühit və siqaret çəkmə kimi amillər bu əlaqədə rol oynaya bilər.
Genetik faktorların rolu
Tədqiqatçılar genetik meylləri də araşdırıblar. Nəticələr göstərib ki, irsi xüsusiyyətlər orqanizmin siqaret, psixoloji gərginlik və artıq yağ toxuması kimi xarici amillərə iltihabi reaksiyasının gücünü dəyişə bilər. Bununla belə, genetik meyllilik xəstəliyin mütləq inkişaf edəcəyi anlamına gəlmir.
Risk simptomlardan əvvəl müəyyən edilə bilərmi?
Alimlərin fikrincə, gələcəkdə iltihab markerlərinin genetik risk göstəriciləri ilə birlikdə qiymətləndirilməsi ürək-damar xəstəlikləri baxımından daha yüksək risk daşıyan insanları erkən müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər. Lakin bu yanaşma hələ geniş tibbi praktikada istifadəyə hazır deyil. GlycA analizinin klinik əhəmiyyətini təsdiqləmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.
Hazırda ürək-damar riskinin qiymətləndirilməsində arterial təzyiq, xolesterin və qlükoza səviyyəsi, bədən çəkisi, siqaret, fiziki aktivlik, yaş, ailə anamnezi və yanaşı xəstəliklər əsas amillər olaraq qalır. Ürək-damar xəstəliklərinin əhəmiyyətli hissəsinin tütün istifadəsindən imtina, müntəzəm fiziki aktivlik, balanslı qidalanma və çəkinin nəzarətdə saxlanılması ilə qarşısının alınmasının mümkün olduğu bildirilir.
