Böyüklər üçün nəzərdə tutulan tableti yarıya bölmək uşağın təhlükəsiz dərman dozasını əldə etmək demək deyil. “Yarıya bölmək” və ya “yaş/20” kimi universal düsturlardan istifadə etməklə aparılan hesablamalar uşağın orqanizminin xüsusiyyətlərini, o cümlədən qaraciyər və böyrəklərin fəaliyyətini, həmçinin bədəndə su və piy toxumasının nisbətini nəzərə almır.
Aztibb.az "Life" portalına istinadən yazır ki, bu barədə farmakologiya eksperti, “Ozon Farmasevtika” şirkətinin marketinq direktoru Valentina Milovanova açıqlamasında bildirib.
“Uşağa böyüklər üçün nəzərdə tutulan tabletin yarısını vermək uşaq dozası əldə etmək demək deyil. ‘Yarıya bölmək’ və ya ‘yaş/20’ düsturu ilə aparılan hesablamalar uşağın orqanizminin dərmanları necə mənimsədiyini, parçaladığını və orqanizmdən xaric etdiyini nəzərə almır”, – deyə ekspert vurğulayıb.
Körpələrdə aktiv maddələri parçalayan qaraciyər fermentləri hələ tam formalaşmayıb. Onların fəaliyyəti yalnız 2–3 yaşa yaxın böyüklərdəki səviyyəyə tədricən çatır. Kiçik uşaqlarda böyrəklər də qanı daha yavaş süzür, bədəndə su və piy toxumasının nisbəti də fərqlənir. Buna görə böyüklər üçün təhlükəsiz hesab olunan doza bəzi hallarda uşaq üçün toksik ola bilər.
Tableti bölməzdən əvvəl dərmanın təlimatını yoxlamaq və preparatın ümumiyyətlə uşaqlarda istifadəsinə icazə verilib-verilmədiyini müəyyənləşdirmək lazımdır. Dərmanın müəyyən yaşa qədər istifadəsi əks göstərişdirsə, onu uşağa heç bir dozada vermək olmaz.
“Əksər hallarda yaş məhdudiyyəti dərmanın uşaqlar üzərində kifayət qədər araşdırılmaması, buna görə də kiçik yaşlı pasiyentlər üçün onun təhlükəsizliyi və effektivliyinin təsdiqlənməməsi ilə bağlıdır. Bəzi xüsusi hallarda həkimlər belə preparatları konkret pasiyentə təyin edə, zərurət yaranarsa, tibbi komissiya da çağıra bilərlər. Lakin bunu ev şəraitində özbaşına təkrarlamaq təhlükəlidir”, – Milovanova bildirib.
Uşaqlarda istifadəsinə icazə verilən tableti belə hər zaman bölmək mümkün deyil. Tabletdəki xətt yalnız onun udulmasını asanlaşdırmaq məqsədi daşıya bilər və hər iki hissədə eyni miqdarda aktiv maddənin olacağına zəmanət vermir. Tableti bölməyin mümkün olub-olmaması konkret preparatın təlimatında göstərilməlidir.
“Bölünmə yalnız təlimatda açıq şəkildə göstərildiyi halda mümkündür və bu zaman preparatın bərabər dozalar əldə etməyə imkan verdiyi qeyd edilməlidir. Əks halda uşaq dərmandan lazım olduğundan az və ya çox qəbul edə bilər. Müalicəvi və toksik doza arasındakı fərqin az olduğu preparatlarda belə xəta xüsusilə təhlükəlidir”, – ekspert deyib.
Xüsusi örtüklü və ya aktiv maddənin dəyişdirilmiş şəkildə xaric olmasını təmin edən tabletlər ayrıca risk daşıyır. Belə dərman formasının zədələnməsi aktiv maddənin orqanizmdə hansı sürətlə və necə xaric olunmasına təsir göstərə bilər. Məsələn, ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) uzadılmış və ya nəzarətli təsirə malik preparatların əksəriyyətinin təlimatda xüsusi olaraq göstərilmədiyi halda bölünmək üçün nəzərdə tutulmadığını bildirir.
“Tableti bölərkən mədəni qıcıqlanmadan qoruyan və ya aktiv maddəni turşu mühitində parçalanmaqdan mühafizə edən örtük zədələnə bilər. Bu isə dərmanın sorulmasını dəyişdirə və bütün dozanın eyni anda orqanizmə keçməsinə səbəb ola bilər. Böyüklər üçün nəzərdə tutulan preparatların tərkibindəki rəngləndiricilər, konservantlar, stabilizatorlar və köməkçi maddələrin miqdarı da uşaqlar üçün hesablanmayıb. Onlar allergik və ya toksik reaksiyalara səbəb ola bilər. Bəzi maddələr isə uşaqlarda böyümə və inkişaf proseslərinə təsir göstərə bildiyinə görə qadağandır. Belə hallarda dozanı azaltmaq problemi həll etmir”, – Milovanova qeyd edib.
Əzilmiş tableti suda həll edərək uşağa vermək də problemi tam həll etmir. Dərmanın bir hissəsi qabın divarlarında qala, uşaq preparatın bir hissəsini tüpürə, acı dad isə qusmaya səbəb ola bilər. Nəticədə aktiv maddənin nə qədərinin həqiqətən orqanizmə daxil olduğunu müəyyənləşdirmək mümkün olmur.
Uşaqlar üçün xüsusi dərman formaları – siroplar, suspenziyalar, damcılar və şamlar mövcuddur. Bu preparatlarda istehsalçı aktiv maddənin müəyyən həcmdə və ya bir dozada miqdarını göstərir. Ölçü şprisi isə həkim tərəfindən təyin olunan preparat miqdarını daha dəqiq ölçməyə imkan verir.
“Fövqəladə vəziyyətdə belə uşağa dozanı özbaşına dəyişərək böyüklər üçün nəzərdə tutulan dərmanı vermək olmaz. Məsələn, parasetamolun həddindən artıq qəbulu qaraciyəri ciddi zədələyə bilər və ilk sutkada bunun əlamətləri aydın görünməyə bilər. Belə halda təcili tibbi yardım çağırmaq və ya uşağı xəstəxananın qəbul şöbəsinə çatdırmaq lazımdır”, – Valentina Milovanova xəbərdarlıq edib.
Bütün dərmanlar üçün böyüklər üçün nəzərdə tutulan dozaya keçidin mümkün olduğu vahid yaş həddi yoxdur. Məhdudiyyətlər konkret preparatdan, onun dozasından və dərman formasından asılıdır. Buna görə də dərman istifadəsində universal düsturlara deyil, preparatın təlimatına və həkim təyinatına əsaslanmaq lazımdır.
