50 yaşdan sonra qadınlarda onurğanın vəziyyəti əsaslı şəkildə dəyişir, fəqərəarası disklərdə suyun miqdarı gənc yaşlarla müqayisədə təxminən iki dəfə azalır. Bu, qığırdaq təbəqələrini kövrək və yırtıqlara (qrijalara) qarşı həssas edir. Yırtıqlar isə özünü sadəcə kürəkdəki lokal ağrılarla deyil, ayağa vuran təhlükəli sancılarla büruzə verir.
Aztibb.az "Pravda" nəşrində dərc olunan, mövzuyla bağlı ekspert açıqlamalarını təqdim edir.
Zədələnmə mexanizmi: Protruziyadan yırtığa doğru
Fəqərəarası disklər hər addımda ox yükünü yumşaldaraq təbii amortizator rolunu oynayır. Diskin daxilində sərt lifli (fibroz) halqa ilə saxlanılan yumşaq pulpoz nüvə yerləşir. İllər keçdikcə qişa nazilir və yaranan mikroçatlardan nüvənin möhtəviyyatı qabarmağa başlayır. Kiçik yerdəyişmə protruziya adlanır, lakin halqa tamamilə cırıldıqda yırtıq formalaşır.
Nevroloq Artyom Sinitsın bildirir: “Bel şöbəsinin yırtığı sümüklərdəki ağrıya görə deyil, yumşaq toxumalara və sinirlərə təsirinə görə təhlükəlidir. Çox vaxt diskomfortu adi əzələ gərginliyi yaradır; bu gərginlik zədələnmiş diski daha da sıxaraq ağrının qapalı dairəsini formalaşdırır”.
Kritik yaş nə üçün 50-dən sonra başlayır?
50–55 yaşdan yuxarı qadınlar üçün əsas risk faktoru toxumaların təbii susuzlaşmasıdır (dehidrasiya). Diskin elastikliyini itirməsi hormonal dəyişikliklərlə tamamlanır: menopauza sümük sıxlığını azaldır, əzələ korsetinin zəifləməsi isə bədənin bütün ağırlığını onurğa sütununun üzərinə yönəldir. Artıq çəki və oturaq iş tərzi əyilmə zamanı əsas yükü daşıyan seqmentlərin aşınmasını sürətləndirir.
Ağrının xarakteri: Bel ağrısı ayağa vurduqda
Yırtıq nadir hallarda yalnız bellə məhdudlaşır. Həkimlər lümboişialgiya vəziyyətini qeyd edirlər — bu zaman qabarma oturaq sinirini qıcıqlandırır. Belə halda ağrı sağrı nahiyəsindən baldır və ya pəncəyə doğru yayılır. Pasiyentlər bunu elektrik cərəyanı vurması hissi, sancma və ya ayaq barmaqlarının keyiməsi kimi təsvir edirlər. Xarakterik əlamət: öskürərkən, asqırarkən və ya gücənərkən ağrının güclənməsidir.
Ümumi praktika həkimi Yelena Morozova vurğulayır: “Ayaqlardakı zəiflik ciddi siqnaldır. Əgər barmaq uclarında və ya daban üstündə dayanmaq çətinləşirsə, pilləkən qalxarkən ayaq bükülürsə, bu, sadəcə yorğunluqdan deyil, sinir kökünün dərin zədələnməsindən və sıxılmasından xəbər verir”.
Qırmızı bayraqlar: Nə vaxt ləngimək olmaz?
Kritik bir vəziyyət mövcuddur — "at quyruğu" sindromu (lat. cauda equina). Bu, onurğanın aşağı hissəsindəki sinir uclarının kütləvi şəkildə sıxılması nəticəsində yaranır. Əgər bel ağrısı fonunda sidik ifrazına nəzarət itərsə, aralıq nahiyəsi keyiyərsə və ya pəncə idarə olunmazsa ("sallanarsa"), təcili hospitalizasiya tələb olunur. Belə hallarda əlilliyin qarşısını almaq üçün vaxt saatlarla ölçülür.
Diaqnostika və müalicə üsulları
Müayinənin "qızıl standartı" MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası) hesab olunur, çünki rentgen yalnız sümükləri göstərir və diskin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan vermir.
Halların 90%-də yırtıq konservativ yolla — dərman müalicəsi və mərhələli reabilitasiya vasitəsilə müalicə olunur.
Orqanizm rezorbsiya — yırtığı sərbəst şəkildə sorulma qabiliyyətinə malikdir və bəzən böyük törəmələr kiçiklərdən daha sürətlə sorulur.
Terapevt Anna Kuznetsova qeyd edir: “Bərpa prosesinə hətta sistemli amillər də təsir göstərir. Məsələn, mikroelementlərin çatışmazlığı toxumaların sağalmasını ləngidir. Ferritin çatışmazlığı səbəbindən saçların seyrəlməsində olduğu kimi, onurğa diskləri də tamdəyərli qidalanma və nikotinin toksik təsirinin olmamasını tələb edir”.
