Azərbaycan dilində yazılan ilk “Göz xəstəlikləri” dərsliyinin müəllifi Ümnisə Musabəyli -

Azərbaycan dilində yazılan ilk “Göz xəstəlikləri” dərsliyinin müəllifi Ümnisə Musabəyli - "Dahi təbiblər" rubrikası

06.06.2023 09:58

"Dahi təbiblər" rubrikasında bu dəfə görkəmli oftalmoloq alim, Azərbaycan dilində yazılan ilk “Göz xəstəlikləri” dərsliyinin müəllifi, Əməkdar elm xadimi, AMEA-nın müxbir üzvü Ümnisə Musabəyli haqqında məlumatları təqdim edirik.

Aztibb.az xəbər verir ki, Ümnisə Süleyman qızı Musabəyli 8 oktyabr 1902-ci ildə Qəbələdə anadan olub. 1926-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tibb fakültəsini bitirib. 1936-cı ildə elmlər doktorluğu dissertasiyasını müdafiə edib, 1943-cü ildə professor elmi adına layiq görülüb, 1962-ci ildə Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilib.

Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda başlayan Ü.Musabəyli Göz xəstəlikləri kafedrasında 1945-1974-cü illər ərzində assistent, dosent, professor və kafedra müdiri vəzifələrində çalışıb.

O, Azərbaycan oftalmologiya elminin banilərindən, onu beynəlxalq aləmdə tanıdan görkəmli şəxsiyyətlərdən olub. Alimin elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətini traxoma və qlaukomanın, görmə siniri patologiyalarının diaqnostikası, klinikası, müalicəsi və profilaktikası, görmə orqanının qəlpəli yaralanmaları, hamiləlik patologiyası və ümumi xəstəliklər fonnunda görmə orqanında gedən dəyişikliklər, onların fiziologiyası, görmənin mühafizəsi, müalicə və profilaktikası təşkil edib. Ü.Musabəyli, həmçinin simpatik innervasiyanın gözün akkomodasiya əzələsinə təsirini və uzağa akkomodasiyada fəal iştirakını aşkarlayıb. Onun rəhbərliyi altında müştərək çəpgözlüyün müxtəlif kliniki formalarında ametropiyaların xarakteri və dərəcəsini aydınlaşdırmaq üçün elmi tədqiqat işləri aparılıb, alınan nəticələr səhiyyə praktikasına geniş tətbiq olunub.

Oftalmoloq alim 200-ə yaxın elmi əsərin, ilk dəfə Azərbaycan dilində yazılmış “Göz xəstəlikləri” dərsliyinin, terminoloji lüğətin, elcə də 3 monoqrafiyanın, dərs vəsaitləri və metodik tövsiyələrin müəllifi və həmmüəllifi olub. Onun məsləhətçiliyi və rəhbərliyi altında 3 elmlər doktorluğu, 12 fəlsəfə doktoru dissertasiyası uğurla müdafiə edilib.

Ü.Musabəyli Oftalmoloqların 18-ci Beynəlxalq Konqresinin (Brüssel) nümayəndəsi olub, Afrika-Asiya ölkələri göz həkimlərinin 5 konqresində elmi məruzələrlə çıxış edib. Alim keçən əsrin 50-70-ci illərində ABŞ-da, Yaponiyada, Afrika, Asiya ölkələrində beynəlxalq konqres, qurultay, simpozium və konfranslarda Azərbaycan tibb elmini layiqincə təmsil edib, ingilis dilində elmi məruzələr edib, xarici ölkə məcmuələrində dərin məzmunlu məqalələr çap etdirib.

O, “Вестник офтальмологии” jurnalının, “Azərbaycan Tibb Jurnalı”nın, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası redaksiya heyətinin, Sovet Sülhü Müdafiə Komitəsinin (1955), Sovet Qadınları Şurasının üzvü, Azərbaycan Oftalmoloqlar Cəmiyyətinin sədri (1957), Ümumittifaq Oftalmoloqlar Cəmiyyətinin üzvü olub, Avrasiya Konqresi Rəyasət Heyətinin yeganə daimi nümayəndəsi seçilib (1960).

Həmçinin Ü.Musabəyli 5-6-cı çağırış SSRİ Ali Sovetinin, 4-cü çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilib, “Lenin” ordeni, “Qafqazin müdafiəsinə görə”, “Almaniya üzərində qələbəyə görə”, “Böyük Vətən müharibəsində fədakar əməyə görə” medalları ilə təltif edilib, "Əməkdar elm xadimi" fəxri adına (1957) layiq görülüb.