Həkim vurğulayıb ki, sonsuzluğun müalicəsində İVF (süni mayalanma) laparoskopiyanın alternativi deyil, tam sonsuzluq müalicəsinin müxtəlif mərhələləridir:

 

“Laparoskopiya tərəfindən təsdiqini tapmamış sonsuzluq süni mayalanmaya götürülməli deyil. İlk növbədə laparoskopiya boru-peritonal və ya inkişaf qüsurlu sonsuzluğun təsdiq və ya inkarını müəyyən etməlidir. Əməliyyat zamanı mümkün problemlər aradan götürülməlidir. Bunun əsasında sonrakı müalicə taktikası müəyyən etməklə, pasiyentin təbii yolla hamilə qalmasına şans yaratmaq lazımdır və yalnız laparoskopiyadan sonrakı müalicə effekt verməzsə, o zaman süni mayalanmaya getmək olar”.

 

F.Sultanov bildirib ki, bəzən sonsuzluğun müalicəsində süni mayalanmanın laparoskopiyaya alternativ metod olması haqda fikirlərə rast gəlinir:

 

“Halbuki, bunlar sonsuzluğun ümumi müalicəsinin etaplarıdır. Sonsuzluq laparoskopiya üsulu ilə öz təsdiqini tapmayınca və bu üsul ilə problemin aradan qaldırılması araşdırılmayınca, birbaşa süni mayalanmaya gedilməsi düzgün üsul deyil. Bildiyimiz kimi, sonsuzluğun səbəbləri arasında boru faktoru 35 faiz təşkil edir. Bəzən belə boruları infeksiya ocağı adlandıraraq qalmış borunu da götürərək xəstəni süni mayalanmaya göndərirlər. Bu yanaşma boru-peritonal faktorlu sonsuzluğun müalicəsində daha çox əhəmiyyətlidir”.

 

Həkim bu sahədəki təcrübəsindən və əldə etdiyi bir sıra uğurlardan da danışıb. Bildirib ki, bir neçə il öncə 30 yaşlarında bir pasiyent birincili sonsuzluqdan şikayət edirmiş. Müayinə zamanı məlum olur ki, həmin xəstə yeddi il qabaq yumurtalıqlar üzərində laparotomik (açıq üsulla) əməliyyat keçirib:

 

“Konservativ müalicənin effekti olmadığına görə, biz həmin pasiyenti sonrakı müalicə taktikasını müəyyənləşdirmək məqsədilə diaqnostik laparoskopiya və histeroskopiya əməliyyatına götürdük. Apardığımız diaqnostik laparoskopiya nəticəsində hər iki boruda keçiriciliyin olmaması müəyyən olundu. Əməliyyat zamanı isə qarın və kiçik çanaq boşluğunda açıq üsulla əməliyyatdan sonra yaranmış bitişmələr və uşaqlıq boşluğunun polipi aşkarlandı. Xəstədə laparoskopik adgeziolizis, ikitərəfli salpinqovarioliziz, xromosalpinqoskopiya və histeroskopik polipektomiya əməliyyatı icra olunduqdan sonra hamilə qaldı. Bu fakt bir daha onu göstərir ki, sonsuzluğun müalicəsində süni mayalanma laparoskopiyaya alternativ metod deyil. Ona görə də xəstələr süni mayalanmadan öncə mütləq laparoskopik müayinədən keçməlidirlər. HSQ-nin nəticəsi süni mayalanmaya birbaşa göstəriş olmalı deyil və burada aşkarlanan buru keçməzliyi diaqnostik laparoskopiya ilə təsdiqlənməlidir. Sonsuzluğun müalicəsində laparoskopiya - dünyada qızıl standart kimi qəbul olunur”.

 

Sonsuzluğu yaradan amillərdən bəhs edən həkim uşaqlıq borularının keçiriciliyinin pozulmasının bir səbəbinin iltihab olduğunu vurğulayıb:

 

“Ən çox cinsi yolla keçən infeksiyalar, abortdan sonra baş vermiş infeksion ağırlaşmalar nəticəsində kiçik çanaq boşluğunda bitişmələr əmələ gəlir. Bu bitişmələr borunu tam və ya qismən bağlaya və yaxud borunu daraldaraq fibriyaların quruluşunu poza bilər və s. Uşaqlıq borusu və yumurtalıq arasında olan birləşmələr ovulyasiyadan sonra yumurtalıqdan çıxan yumurta hüceyrəsinin boruya düşməsinə mane olur. Bitişmələr çanaq boşluğu orqanlarında aparılan cərrahiyyə əməliyyatlarından (miomaların və kistaların xaric edilməsi, keysəriyyə və s.) sonra da əmələ gələ bilər. Bəzi hallarda bitişmələr appendiksin xaric edilməsindən sonra da yaranır. Uşaqlıq borularının keçiriciliyinin pozulması adətən ilk baxışda heç bir əlamətlə özünü büruzə vermir və yalnız qadın sonsuzluğu ilə bağlı olan müayinələrdən keçdiyi zaman aşkara çıxır”.