Sağlam uşaqlığın əsas prinsipi hərəkətdir

Son illərdə rəqəmsal cihazların uşaqlara təsiri ilə bağlı müzakirələr daha da aktuallaşıb.

Aztibb.az xəbər verir ki, "Gazeta" nəşrinə açıqlamasında klinik psixoloq Tatyana Morozova bildirib ki, qadcetlərdən düzgün istifadə uşağın inkişafına fayda verə bilsə də, onların həddindən artıq və nəzarətsiz istifadəsi həm fiziki, həm də psixi sağlamlıq üçün ciddi risklər yaradır.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, texnologiyalar uşaqların idrak və yaradıcılıq bacarıqlarının, incə motorikasının, eləcə də sosial əlaqələrinin inkişafına müsbət təsir göstərə bilər. Qadcetlər yeni biliklərin əldə olunmasına, öyrənməyə və ünsiyyətə imkan yaradır. Müxtəlif yaş dövrlərində uşaqlar fərqli oyunlara, cizgi filmlərinə, filmlərə və hekayələrə maraq göstərir, bu maraqları isə dostları və sinif yoldaşları ilə bölüşürlər. Həmyaşıdlarının maraq dairəsindən xəbərdar olmaq uşağın sosial mühitdə qəbul olunmasına da təsir edir.

Bununla yanaşı, qadcetlərdən uzun müddət və nəzarətsiz istifadə görmə qabiliyyətinin zəifləməsinə, duruş pozğunluqlarına, diqqətin cəmlənməsi və yuxu problemlərinə, emosional vəziyyətin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda, narahatlıq pozuntuları və depressiya riskinin artdığı da qeyd olunur.

Rusiya və digər ölkələrin alimləri hesab edirlər ki, erkən yaşlı uşaqlar üçün qadcetlər tövsiyə edilmir. ABŞ-da 2020–2025-ci illərdə aparılan araşdırmanın nəticələrinə əsasən, iki yaşdan kiçik uşaqlar arasında video məzmun izləmək üçün qadcetlərə çıxışı olanların payı 45 faizdən 62 faizə yüksəlib.

2026-cı ildə Rusiyada TECNO şirkətinin keçirdiyi sorğu isə göstərib ki, ilk elektron cihazlar artıq 3–6 yaşlı uşaqlar arasında geniş yayılıb və hər beş uşaqdan biri bu yaşda şəxsi elektron qurğuya sahibdir.

Psixoloq vurğulayır ki, uşağın həyatının ilk üç ili beynin inkişafı, yaxınları ilə emosional bağların formalaşması, öyrənmə və dünyanı dərk etmə bacarıqlarının təməli baxımından həlledici dövrdür. Uşaqlar ilk növbədə canlı ünsiyyət vasitəsilə öyrənirlər və heç bir elektron cihaz valideynlərin səsini, emosional münasibətini və dəstəyini əvəz edə bilməz. Valideynləri ilə az ünsiyyət quran uşaqlarda nitq, yaddaş və diqqət problemlərinə daha çox rast gəlinir.

Son beş il ərzində Fransa, Belçika, Niderland, İtaliya, Yunanıstan və bir sıra digər Avropa ölkələrində dərs zamanı qadcetlərdən istifadəyə qadağa tətbiq olunub. Oxşar məhdudiyyət Rusiya məktəblərində də qüvvəyə minib.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, uşaqların sağlam inkişafı üçün əsas prinsip ekran qarşısında uzun vaxt keçirmək deyil, kifayət qədər hərəkət etmək, açıq havada oynamaq və ailə üzvləri ilə keyfiyyətli canlı ünsiyyət qurmaqdır. Bu amillər həm fiziki, həm də psixi sağlamlığın qorunmasında mühüm rol oynayır.