Yuxusuzluq ən çox görülən yuxu pozğunluqlarından biridir və bir çox psixi pozğunluqların inkişafı üçün risk faktorudur.

Aztibb.az “Medik Forum” portalına istinadən xəbər verir ki, bununla belə, yuxu pozğunluğundan əziyyət çəkənlərin əksəriyyəti onun mənfi təsirini çox qiymətləndirirlər.

Yuxusuzluğun təhlükəsi nədir, necə baş verir və niyə xroniki olur, yuxusuzluq üçün müayinədən keçməyə dəyərmi? Musiqi və ağır yorğan yuxuya getməyə necə kömək edə bilər?

Diaqnoz üçün ilk Avropa təlimatının həmmüəllifi, nevroloq-somnoloq İrina Zavalkoya bəzi məqamları paylaşıb.

İnsana niyə yuxu lazımdır?

“Bu mürəkkəb sualdır, somnoloqlar hələ də yuxunun funksiyalarını öyrənirlər. Bu gün yuxunun bir neçə nəzəriyyəsi var. Məsələn, hələ qədim zamanlarda yuxu heyvanlardan qorunmaq, günün çox hissəsini yırtıcılardan gizlənmək üçün lazım idi. Və təkamül zamanı bu mexanizm təsadüfən sabitləşdi.

Amma bu gün biz bilirik ki, yuxu çox sayda proseslərdə iştirak edir: buna bədəndə anabolik proseslərin bərpası və beynin böyük protein lazımsız molekullarından təmizlənməsi daxildir. Bu yuxu zamanı beyindəki limfa damarlarının açıldığını və bütün lazımsız maddələrin yuyulduğunu göstərən "Plunger" nəzəriyyəsidir.

Yuxu toxunulmazlıq və maddələr mübadiləsi proseslərində, eləcə də məlumatların emalında iştirak edir. Bundan əlavə, Ziqmund Freydin dediyi kimi, yuxu və yuxular daxili münaqişələrin həlli üçün son dərəcə vacibdir.

Yuxuya gedəndə beyində nə baş verir?

Beyin yuxu zamanı sönmür, lakin aktiv şəkildə işləməyə davam edir. Məsələn, beyin sapı normal işləyir, beyincik də “yatmır”, lakin beyin yarımkürələrində dərin yavaş dalğalı yuxu zamanı neyronlar ya aktiv işləyir, ya da aktivliyini azaldır. Bunun niyə baş verdiyinə dair müxtəlif nəzəriyyələr var, lakin elm adamları hələ ki, konsensusa malik deyillər.

Yuxu problemi yaşadığımız anda beyində nə baş verir?

İnsan yuxu apnesi və ya narahat ayaq sindromundan əziyyət çəkəndə gecə ərzində onun beyni dəfələrlə aktivləşir, lakin insan oyanmır. Bəziləri bu pozğunluqlara görə gecə bir neçə dəfə oyansa da, daha dayaz yuxu baş verir.

Belə yarımoyanmalar çox olarsa, yuxu parçalanır və insan dərindən yata bilmir. Nəticədə xəstə kifayət qədər yuxu almır, yuxu öz funksiyasını yerinə yetirmir və nəticədə yuxunun pozulmasının nəticələri yaranır.