İllərdir yalnız “yumurtalıq problemi” kimi izah edilən PKOS (polikistik over sindromu) artıq fərqli bir çərçivədə qiymətləndirilir. Mütəxəssislərin fikrincə, ad dəyişikliyinin səbəbi bu xəstəliyin düşündüyümüzdən daha geniş sistemlərə təsir etməsidir.

Aztibb.az "The Guardian" nəşrinə istinadən yazır ki, uzun illər menstrual pozğunluq və yumurtalıq kistləri ilə əlaqələndirilən PKOS üçün beynəlxalq səviyyədə diqqətçəkən dəyişiklik edilib. “Polikistik Over Sindromu” kimi tanınan bu vəziyyət artıq bir çox mütəxəssis tərəfindən fərqli adla ifadə olunur. Çünki alimlərin fikrincə, xəstəlik indiyə qədər olduğundan daha dar çərçivədə izah olunurdu. Proses təkcə yumurtlamanı deyil, həm də metabolizm və hormonal sistemin ümumi balansını təsir edir.

Yeni yanaşma PKOS-un yalnız ginekoloji problem kimi qəbul edilməsinə də etiraz edir. Mütəxəssislərə görə məsələ təkcə yumurtalıqlarla bağlı deyil, bütün orqanizmi təsir edə bilən mürəkkəb hormonal əlaqələr şəbəkəsidir.

PKOS-un adı niyə dəyişdi?

İstifadəyə daxil olan yeni ad “Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome” (qısaca PMOS) kimi təqdim olunur. Azərbaycan dilində bu, təxminən “Çoxendokrin Metabolik Yumurtalıq Sindromu” kimi tərcümə edilir.

Yeni adlandırmada xüsusilə “metabolik” və “endokrin” anlayışlarının ön plana çıxması diqqət çəkir. Çünki mütəxəssislərə görə PKOS yalnız ginekoloji bir vəziyyət kimi izah edilə bilməz.

İnsulin müqaviməti, çəki artımı və onu idarə etməkdə çətinlik, güclü yorğunluq, dəri problemləri, saç tökülməsi, tüklənmənin artması, yuxu pozuntuları və əhval dəyişiklikləri də bu prosesin tərkib hissəsi ola bilər. Buna görə də bir çox ekspert “polikistik over” ifadəsinin xəstəliyin real miqyasını tam əks etdirmədiyini düşünür.

Cəmiyyətdə ən yayılmış yanlış anlayışlardan biri PKOS-un yalnız yumurtalıqlarda kist olması kimi qəbul edilməsidir. Halbuki mütəxəssislər bildirirlər ki, bəzi hallarda ultrasəsdə kist görünmədən də PKOS diaqnozu qoyula bilər. Çünki diaqnozda təkcə yumurtalıq görüntüsü deyil, hormonal balans, menstrual dövr, metabolik göstəricilər və klinik əlamətlər birlikdə qiymətləndirilir.

Ad dəyişikliyini dəstəkləyən əsas səbəblərdən biri də məhz bu yanlış təsəvvürdür. Köhnə ad bir çox insanda problemin yalnız yumurtalıqlarla məhdudlaşdığı fikrini yaradırdı. Yeni yanaşma isə bunun bütün hormonal sistemlə əlaqəli kompleks bir vəziyyət olduğunu vurğulayır.

PKOS artıq təkcə menstrual pozğunluq kimi izah edilmir

Mütəxəssislərə görə PKOS uzun illər əsasən doğuş və menstrual pozğunluqlarla əlaqələndirilib. Lakin son dövrlərdə metabolik təsirlər daha çox önə çıxır.

Bu vəziyyət bəzi insanlarda illər ərzində insulin müqaviməti, prediabet, 2-ci tip diabet, qaraciyər piylənməsi və yüksək təzyiq kimi risklərlə əlaqələndirilə bilər. Alimlər həmçinin xroniki iltihab prosesinin də bu vəziyyətdə rol oynaya biləcəyini qeyd edirlər.

Mütəxəssislərin fikrincə, yeni ad dəyişikliyi illərdir yalnız yumurtalıqlarla əlaqələndirilən bu sindromun əslində bütün orqanizmə təsir etdiyini daha dəqiq şəkildə ifadə etməyə xidmət edir.