Dərindən nəfəs aldığınız zaman ağciyərləri dolduran təmiz hava orqanizmin oksigen ehtiyacını ödəyir. Burada “təmiz” ifadəsinin altını cızmaqda fayda var. Təmiz hava tibb dilində "oksigenlə zəngin" mənasını versə də, əslində çöldəki toz, çiçək tozu kimi kiçik hissəciklərdən, ən əsası isə adi gözlə görülməyən bakteriya və virus kimi mikroorqanizmlərdən təmizlənmiş hava deməkdir.
Aztibb.az mütəxəssislərin rəyi əsasında mukus haqqında təfərrüatlara diqqət çəlib.
Bu qədər mikro quruluşla təmasda olduğumuz halda, tənəffüs edilən hava təmizlənmiş halda ağciyərlərə necə çatır? Burada "mukus" termini işə düşür. Xalq arasında bəlğəm kimi tanınan, xəstəlik zamanı sinəyə dolğunluq hissi verən və öskürək ehtiyacı olan selikli maye əslində bədənin mühüm qoruyucu təbəqəsidir.
Mukus nədir?
Axtardığınız zaman görərsiniz ki, onun ən sadə tərifi tənəffüs yollarında ixtisaslaşmış hüceyrələr tərəfindən ifraz olunan, yarı maye və bir qədər yapışqan quruluşu sayəsində tənəffüs yollarını qoruyan və yağlanma təmin edən selikli mayedir. Bundan əlavə, strukturunun yüksək faizi sudan ibarət olsa da, xaricdən gələn zərərvericiləri idarə etmək və/və ya tutmaq üçün müxtəlif zülallar, şəkərlər və molekulları ehtiva edir.
Niyə selik yaranır?
Bəlğəm boşalması bütün bədəndə yavaş-yavaş və davamlı olaraq davam edir. Siz xəstələnənə qədər bu ifrazat müşahidə edilmir. Bədənin lazım olduğundan daha çox selikli maye istehsal etdiyi zaman burundan sonrakı damlama, selik axıntısı olaraq da bilinir. Həddindən artıq selik əslində bədənin allergiya, astma və soyuqdəymə kimi vəziyyətlərə reaksiyasıdır. Belə hallarda xarici mikroorqanizmi və ya alerjeni çıxarmaq üçün selikli mayenin miqdarı artır və mukusun strukturu qalınlaşır. İnsanlar tənəffüs yollarına daxil olan hissəcikləri tutmaq üçün meydana gələn bu reaksiyanı xaricdən artıq selik kimi hiss edirlər.
Həddindən artıq selikli maye istehsalına yalnız yoluxucu səbəblər deyil, həm də həyat tərzi dəyişiklikləri və ətraf mühit amilləri səbəb ola bilər.
Bəlğəm və mukus terminləri bir-birini əvəz edir. Əslində, bəlğəm virusları, infeksiyaya cavabdeh olan bakteriyaları və bədənin infeksiyaya qarşı mübarizə aparan immun sisteminin hüceyrələrini (ağ qan hüceyrələri) ehtiva edən infeksiya zamanı qalın mukusdur. Öz-özünə təhlükəli olmasa da, çox olduqda tənəffüs yollarını bağlaya bilər. Bəlğəm öskürə bilər və adətən burun tıxanıqlığı, burun axması və boğaz ağrısı kimi simptomlarla müşayiət olunur.
Allergik reaksiyalar immunitet sisteminin polen, toz və ya heyvan tükü kimi zərərsiz maddələrə reaksiyasıdır. Bu maddələrə məruz qaldıqda tənəffüs yollarından ifraz olunan histamin adlı kimyəvi stimulyator allergik simptomlara səbəb olur. Bu səbəbdən, allergiyası olan şəxslər bədəndə əlavə mukus istehsalı ilə qarşılaşa bilərlər.
